عملیات توکل یکی از 3 عملیاتی است که توسط ارتش و با فرماندهی ستاد اروند در 20 دی ماه 1359 در منطقه آبادان انجام شد و ناکام ماند. از آنجا که این عملیات در کنار 2 عملیات : الف -عملیات لشکر 21 پیاده در 23 مهر 59 در محور دزفول معروف به عملیات پل نادری ب - عملیات لشکر 16 زرهی در 15 دی 59 در محور جنوب اهواز-دشت آزادگان معروف به عملیات نصر همیشه دستاویز بدگویی از ارتش و رد نقش دانش نظامی و چشم بستن روی عدم تناسب توان نظامی طرفین متخاصم بوده است، در این پست عملیات توکل با استفاده از منابع سپاه بررسی و با همین منابع به برخی ایرادات مطرح شده پاسخ داده خواهد شد

بررسی عملیات توکل - بیستم دی ماه 1359 - بخش اول

فرمانده عملیات : ستاد اروند

هدف عملیات : آزادسازی سرپل اشغالی دشمن در شرق کارون، آزاد کردن جاده ماهشهر-آبادان و شکست حصر آبادان و در نهایت پاکسازی دشمن از شرق کارون و رسیدن به مرزهای بین المللی

یگانهای تحت امر فرماندهی اروند :

1 - فرماندهی عملیات آبادان - خرمشهر شامل : الف - تیپ 2 پیاده قوچان با 3 گردان پیاده و یک گروهان تانک چیفتن ب - یک گردان توپخانه 105 میلیمتری ( از لشکر 77 ) ج - یک آتشبار توپخانه 130 میلیمتری د- یک آتشبار کاتیوشا ه - عناصر ژاندارمری و نیروهای سپاه و بسیج مستقر در آبادان

2 - تیپ 37 زرهی شامل : الف - عناصر سازمانی تیپ ب - یک گردان ژاندارمری ج - یک آتشبار توپخانه 130 میلیمتری و یک آتشبار توپخانه 105 میلیمتری

3 - گروه رزمی 246 تانک شامل : الف - گردان 246 تانک منهای یک گروهان ب - *یک گردان پیاده از لشکر 21 ج- یک گردان مختلط توپخانه 105 و 155 میلیمتری د- عناصر سپاه پاسداران

4 - گروه عملیات نامنظم شامل : 2 گروهان نیروهای ژاندارمری و نیروهای مردمی

5 - یک فرماندهی توپخانه شامل : 14 آتشبار توپخانه صحرایی 130 و 203 میلیمتری و کاتیوشا (تقریبا معادل 5 گردان توپخانه)

6 - تیم هوانیروز و گروهان مهندسی

استعداد دشمن : عناصر لشکر 3 زرهی و لشکر 11 پیاده عراق و یک تیپ زرهی از لشکر5 مکانیزه جهت پشتیبانی منطقه خرمشهر و آبادان

* احتمالا گردان 144
** مجموع استعداد نیروهای ایرانی : یک تیپ پیاده ، یک تیپ زرهی ، 3 گردان متفرقه پیاده و یک گردان زرهی، 8 گردان توپخانه، عناصری از سپاه و نیروهای مردمی. این ترکیب به شرط داشتن استعداد پرسنلی و تجهیزات سازمانی کامل تقریبا معادل یک لشکر پیاده است

مرجع : جلد ششم روز شمار جنگ ایران  عراق - مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه